Bediüzzaman'a göre çağımızda cihad

Kılıçtan Kaleme, Maddi Mücadeleden İlim ve Fenne

Her çağın kendine özgü şartları, sorunları ve mücadele yöntemleri vardır. Zaman değiştikçe insanlığın karşılaştığı meseleler de değişir; dolayısıyla bu meselelere çözüm üretmenin yolları da değişmek zorundadır. Geçmişin mücadele araçlarıyla geleceğin sorunlarını çözmeye çalışmak, zamanı ve şartları doğru okuyamamanın bir sonucudur.

Bediüzzaman Said Nursi Hazretleri’ni çağdaşlarından ayıran önemli özelliklerden biri, yaşadığı dönemin değişen şartlarını doğru okuyarak mücadele anlayışını buna göre şekillendirmesidir. O, yalnızca kendi çağının meseleleriyle ilgilenmemiş, aynı zamanda gelecek dönemin ihtiyaçlarını da öngörmeye çalışmıştır.

Bediüzzaman’ın düşünce dünyasında önemli bir yere sahip olan maddi kılıcın kında kalması anlayışı, bu değişimin özünü ortaya koymaktadır. Nitekim onun, “Maddi kılıç kınındadır; fakat medeniyet, hücum ve galebe devrinde…” şeklindeki ifadesi, mücadelenin yöntem ve araçlarının değiştiğine işaret eder. Artık insanlığın karşı karşıya bulunduğu meseleler, yalnızca maddi kuvvetle çözülebilecek meseleler değildir. Cehaletin, fikri karmaşanın, inançsızlığın ve ahlaki yozlaşmanın yaygınlaştığı bir dönemde ihtiyaç duyulan mücadele; ilim, fen, fikir, eğitim ve kalemle yürütülen mücadeledir.

Birinci Dünya Savaşı, yalnızca devletlerin sınırlarını ve siyasi dengelerini değiştiren bir savaş olmamış, aynı zamanda eski dünyanın düzenini sarsarak yeni bir dönemin kapısını aralamıştır. Savaş sonrasında ortaya çıkan siyasi, toplumsal ve düşünsel değişimler, insanlığın mücadele anlayışını da yeniden şekillendirmiştir. Bediüzzaman’ın dikkat çektiği hususlardan biri de bu yeni dönemde hakikati savunmanın yönteminin değişmesi gerektiğidir.

Çünkü cehalete karşı silahla değil, ilimle; taassuba karşı zorbalıkla değil, hakikatle; fikri savrulmalara karşı baskıyla değil, sağlam düşünce ve ikna gücüyle mücadele etmek gerekir. İnsanların zihinlerini değiştirmek, kalplerine ulaşmak ve onları hakikate davet etmek, maddi kuvvetin sağlayamayacağı kalıcı bir dönüşümün kapısını aralar.

Burada cihad kavramının anlam ve kapsamı üzerinde de düşünmek gerekir. Cihadı yalnızca maddi mücadeleye indirgemek, onun ilim, fikir, ahlak, irade ve manevi gayret boyutlarını göz ardı etmek olur. İnsanın cehaletle mücadelesi, hakikati öğrenme ve öğretme çabası, kalemle ilme hizmet etmesi ve insanlığın iyiliği için gayret göstermesi de bu geniş anlam çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Bediüzzaman’ın eğitim, ilim ve iman hizmetine verdiği önem, bu anlayışın somut örneklerinden biridir. Onun nazarında kalem, yalnızca yazı yazan bir araç değil; düşünceyi inşa eden, hakikati anlatan ve insanın zihnini aydınlatan bir hizmet vasıtasıdır. Bu sebeple yeni dönemin ihtiyaçlarına cevap verecek nesillerin yetişmesi için ilim ve fenle donanmış bir eğitim anlayışını savunmuştur.

Asıl mesele, geçmişin mücadele yöntemlerine bağlı kalmak değil, çağın ihtiyaçlarını doğru tespit ederek hakikate hizmet edecek yeni yollar geliştirebilmektir. Zira zamanın ruhunu okuyamayanlar, çoğu zaman geçmişin şartlarını bugüne taşımaya çalışarak geleceği anlamakta zorlanırlar.

Bugün de insanlığın ihtiyaç duyduğu şey; silahların gölgesinde bir üstünlük mücadelesi değil, ilmin aydınlığında bir hakikat arayışıdır. Kalemlerin kılıçlardan, bilginin cehaletten, iknanın zorlamadan üstün tutulduğu bir anlayış, insanlığın ortak geleceği açısından büyük önem taşımaktadır.

Zaman değişir, şartlar değişir, mücadele araçları değişir; fakat hakikati arama, ilimle aydınlanma ve insanlığa hizmet etme sorumluluğu değişmez.

Çünkü her çağın bir kılıcı vardır. Geçmişte bu kılıç maddiydi; bugün ise ilim, fikir, kalem ve hikmettir.