Kız Çocukları Davası, BM Kadın Zirvesi'ne damga vurdu

Bu yıl Birleşmiş Milletler Kadın Zirvesinin öncelikli gündem maddesi, kadınların ve kız çocuklarının adalete ve adil yargılanmaya erişiminin sağlanması oldu. Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı, New York Barosunun Birleşmiş Milletler Komitesi ile ortaklaşa düzenledikleri panelde, “Kadınların Adalete Erişimini Güçlendirme ve Adil Yargılanmanın Önündeki Yapısal Engelleri Kaldırma” konusunu ele aldılar.

OTOKRATİK REJİMLERİN SAYISI DEMOKRATİK DEVLETLERİN SAYISINI GEÇTİ

Yirmi yılı aşkın süredir ilk kez, dünya üzerinde otokratik rejimlerin sayısı demokratik devletlerin sayısından daha fazla olarak raporlara yansıdı. Bu değişim, özellikle siyasette, yargıda, insan hakları savunuculuğu ve gazetecilik alanlarında, kadınlara yönelik insan hakları ihlallerini daha da artırdı. Kadınlar, artan ayrımcılık, sistemik engeller, çevrimiçi şiddet, karalama ve cinsel istismar gibi risklerle karşı karşıya kalıyorlar ve çoğu zaman suçlulara karşı hesap verebilirlik neredeyse hiç olmuyor. 

Ayrımcı yasa ve uygulamaların devam etmesi, otoriter rejimlerin hukukun üstünlüğünü zayıflatması, dünya genelinde şiddet, toplumsal cinsiyet eşitsizliği ve kalıp yargıların derinleşmesine neden oluyor. Bu sistemik sorunlar, kadınların adalete erişimini ve topluma anlamlı katılımını engellemeye devam ediyor. Kadınların adalete erişiminin azalması, yalnızca eşitsizliği derinleştirmekle kalmıyor, aynı zamanda sürdürülebilir barışın teminat altına alınmasını da zorluyor. 

Bu önemli panelin moderatörlüğünü, New York Barosu Birleşmiş Milletler Komitesi Başkanı Sophia Murashkovsky yaptı. Konuşmacılar arasında, Kosta Rica Yüksek Mahkemesi Adalete Erişim Birimi Başkanı Hâkim Melissa Benavides Víquez; Kenya’nın Eski Kadın, Gençlik ve Aileden Sorumlu Bakanı ve St. Paul’s Üniversitesi Rektörü Prof. Margaret Kobia; TASSC International İnsan Hakları Savunuculuğu ve Bilgilendirme Programı Yöneticisi Andrea Barron ve Uluslararası Karayip Kadınlar Güçlendirme İttifakı’nın kurucusu ve New York Barosu’na kayıtlı Avukat Yveline Dalmacy bulundu.

GYV, 14 YILDIR BM KADIN ZİRVESİNE AKTİF OLARAK KATILIYOR

Açılış konuşmasını Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı Başkanı Dr. Mehmet Kilic konuşmasında Birleşmiş Milletler Kadının Statüsü Komisyonu (UN CSW) toplantılarının tüm dünyadan gelen kadın liderlerin ve delege temsilcilerinin New York'ta bir araya geldiği önemli bir platform olduğunu söyledi. Kadın haklarının, cinsiyet eşitliğinin ve kadınların güçlendirilmesi konusunda farkındalık olusturmak ve toplumda pozitif sosyal değişimi sağlamak için sivil toplum kuruşlarının yanı sıra kadın ve erkek herkesin dayanışma göstermeleri gerektiğini söyledi. Mehmet Kilic konuşmasında, “Kadınların güçlenmesi ve kız çocuklarının eğitimi konusuna adanmış bir STK olarak Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı, son 14 yıldır BM Kadın Zirvesine aktif olarak katılım sağlamaktadır. Bu yıl, 9 ülkeden 22 STK ile iş birliği içinde 12 paneli ortaklaşa düzenlemekten gurur duyuyoruz” dedi. 

Bu önemli panel moderatörlüğü, Birleşmiş Milletler New York Barosu Komitesi Başkanı Sophia Murashkovsky tarafından yönetildi. Konuşmacılar arasında Costa Rica Yüksek Mahkemesi Adalete Erişim Birimi Başkanı Yargıç Melissa Benavides Víquez; Kenya eski Kadın, Gençlik ve Sosyal Koruma Bakanı ve St. Paul’s Üniversitesi Rektörü Profesör Margaret Kobia; TASSC Uluslararası İnsan Hakları Savunuculuğu ve Farkındalık Programı Direktörü Andrea Barron; ve Uluslararası Karayip Kadınlar Güçlendirme İttifakı’nın kurucusu ve New York Barosu’na kayıtlı Avukat Yveline Dalmacy yer aldı.

Prof. Sophia Murashkovsky, moderatör olarak, yasalarla uygulama arasındaki uçuruma ve özellikle kadınlar, mülteciler, engelliler ve gazeteciler gibi marjinal grupların adalete erişiminde yaşanan zorluklara dikkat çekti. Otokratik rejimlerin ve sistemik silmenin hukuku zayıflattığını belirtti. Adaletin somut ve erişilebilir olması gerektiğini vurguladı. Sadece farkındalıktan öteye geçilerek, hesap verebilirlik, bütçe ve güvenli erişim sağlanması çağrısında bulundu. Ayrıca, kadınların seslerinin susturulmasına yönelik yeni yöntemleri ve adalete erişimin temel hak olduğunu ifade etti. Sistemik değişim için kurumlara ve BM’ye çağrıda bulundu.

İşkence ile mücadele eden TASSC International avukatı Andrea Barron, kadınlar ve kız çocuklarının adalete erişimi konusunda yaptığı konuşmada, TASSC’nin esas olarak Afrika’dan gelen, işkence ve tecavüze maruz kalmış mağdurlarla çalıştığını açıkladı. Bu kuruluş, Guatemala’da yaşadığı işkence ve tecavüz deneyiminden ilham alan Sister Danna Ortiz tarafından kuruldu. Barron, çalışmasının odak noktasının mağdurların direncini ve sesini ön plana çıkarmak olduğunu ve onları ABD Kongresi ve diğer yetkililere adalet talebinde bulunmaları için eğittiğini vurguladı.

KIZ ÇOCUKLARI DAVASI BM GÜNDEMİNDE

Türkiye’deki duruma da değinen Barron, Türk hükümetinin terörle mücadele yasalarını yanlış kullanarak, kadın ve genç kızları haksız yere terör suçlamasıyla yargıladığını söyledi. İstanbul’da katıldığı kız çocukları davasında, mahkemede delil yerine günlük aktivitelerin, örneğin ders çalışmak, İngilizce ve matematik dersleri almak, Kur’an okumak veya alışveriş yapmak gibi günlük ve sıradan faaliyetlerin terörizm suçlamasıyla değerlendirilmesine tanık olduğunu belirtti. Bu uygulamaların, siyasi amaçlı ve keyfi suçlamaların açık örneği olduğunu vurguladı.

Avukat Barron, 18 ay boyunca İstanbul’daki “genç kızlar” mahkemelerinde birçok genç kadının, suç delili olmadan, sadece günlük yaşam aktiviteleri veya bağlantıları üzerinden suçlandığını anlattı. Bir örnekte, 52 yaşındaki bir kadının, eğitimli kadınların tehdit olarak görüldüğü gerekçesiyle 6 yıldan fazla hapis cezası aldığını açıkladı. Ayrıca, gözaltında tutulan ve tecavüze maruz kalan 25 yaşındaki bir üniversite öğrencisinin, tecavüz deneyimini cesaretle mahkemede anlatarak, benzer durumların tekrar yaşanmaması için mücadele ettiğini söyledi. Birçok kadın, suçsuz yere mahkûm edilmesine rağmen, kişisel alışkanlıklar veya dini pratikler nedeniyle yargılanıyor.

Barron, bu haksız mahkumiyetlere karşı Birleşmiş Milletler ve çeşitli insan hakları kuruluşlarının ortak açıklamalar yaparak Türkiye’nin yasa suiistimalini kınadığını belirtti. BM’nin, özellikle dini yaşantıları, eğitimi veya sosyal aktiveleri nedeniyle hedef alınan kadın ve kızlara yönelik suçlamaların durdurulması çağrısında bulundu. Son olarak, Barron, Türkiye’nin adaleti sağlaması ve suçsuz yere tutuklanan kadın ve kızların serbest bırakılmasını talep etti. Terörizm gerçek bir tehdit olsa da bunun keyfi ve geniş kapsamlı kullanımıyla demokratik değerlerin ve insan haklarının zarar gördüğünü vurguladı. Dünya genelinde, özellikle Türkiye gibi ülkelerde, kadınların ve kız çocuklarının adalete erişiminin tam ve özgür olmasını savundu.

Kosta Rika Anayasa Mahkemesi Hakimi Melissa Benavides Víquez, konuşmasında demokrasi krizine ve özellikle gençler arasındaki hayal kırıklığına dikkat çekti. Bu durumun kadınların adalete erişimini zorlaştırdığını vurguladı. Demokrasi, insan hakları için temel olup, otoriter eğilimlerin ve toplumsal cinsiyet önyargılarının ortadan kaldırılması gerektiğine işaret etti. Yasal ve politik reformların yanı sıra kültürel değişimin de şart olduğunu belirtti. Kadınların karar alma süreçlerinde görünürlüğü, yasal düzenlemeler, dijital adalet, uluslararası koalisyonlar ve gençlerin güçlendirilmesi gibi altı öneri sundu. Son olarak, demokrasi kadınların sesleriyle güçlenir dedi.

Kenya’nın eski Kadın, Gençler ve Aileden sorumlu Bakanı Prof. Margaret Kobia, cinsiyet eşitliğinin sürdürülebilir kalkınma için şart olduğunu vurguladı. Kadınların haklarının evde, toplumda ve iş yerlerinde sıkça ihlal edildiğine dikkat çekti. Sosyo-kültürel normlar, ekonomik engeller ve kurumların yetersizlikleri kadınların adalete erişimini zorlaştırıyor. Eğitimle kadınların güçlenebileceğini belirtti; en az sekiz yıllık eğitimi olan kadınların haklarını savunma ve adalete erişim olasılığı daha yüksek. Genç kadınların normlara sorgulayıcı yaklaştığını ve kolektif kadın gruplarının çözüm ürettiğini dile getirdi. İşbirliği ve sürdürülebilir finansmanın önemine değinerek, aktif katılım ve hesap verebilirlik çağrısında bulundu.

Avukat Yveline Dalmacy, Uluslararası Karayip Kadınlar Güçlendirme İttifakı kurucusu olarak yaptığı konuşmada, demokrasinin ve adaletin önemine değindi. Birçok ülkede kadın haklarına ilişkin yasalar genişletilse de bu hakların erişilebilir, uygulanabilir ve etkili olması büyük bir sorun olmaya devam ediyor. Dalmacy, adalete erişimde coğrafi, ekonomik ve sosyal engellerin olduğunu belirtti. Hukuki yardım, eğitim ve dijital platformlar gibi reformların gerekliliğine vurgu yaptı. Adaletin üç temel direği olarak hukuki tanıma, kurumsal kapasite ve erişilebilirliği önerdi. Gerçek adaletin, hakların koruma altına alınmasıyla ölçüleceğine inandı.

BM Kadın Zirvesi’nin resmi açılış etkinlikleri arasında yer alan Birlesmis Milletler Resepsiyonu, GYV’nin ev sahipliğinde gerçekleşti ve yaklaşık 100 seçkin misafiri ağırladı. Programda, Birleşmiş Milletler Büyükelçileri, diplomatlar, gazeteciler, yazarlar, akademisyenler, insan hakları uzmanları ve sivil toplum liderleri gibi çeşitli alanlardan önemli kişiler yer aldı. Katılımcılar arasında Kanada, Kosta Rika, Kenya, Litvanya ve Romanya’dan heyetler bulundu. Bu yıl 14’üncü kez düzenlenen resepsiyona, Avusturya, Bangladeş, Japonya, Kosta Rika, Malta ve Yeni Zelanda’nın BM Daimî Büyükelçileri ile diplomatları da katıld