Şili’deki 1973 Askeri Darbenin 50. Yılı

Geçtiğimiz günlerde pek çoğumuzun yakın çevresinde hala izleri yaşanan ve taşınan 12 Eylül 1980 Askeri Darbesinin yıldönümüydü. Darbe girişimleri ve darbeler, toplumsal etkilerini orta ve uzun vadede göstermekte; askeri, siyasi ve ekonomik sonuçları ve etkileri onlarca yıl boyunca gözlemlenmektedir. 

Bugün, askeri darbeler, muhtıralar ve darbe girişimleri ile demokrasi denemeleri sekteye uğrayan ve her seferinde derin kırılmalar yaşayan Türkiye’den değil; Güney Amerika’da yer alan ve Pasifik Okyanusuna 6.000 km’den fazla kıyısı bulunan Şili’de yaşanan ve etkileri günümüze kadar devam eden geçtiğimiz günlerde 50. Yıldönümü olan 1973 Askeri darbesi ve etkileri hakkında yazmak istedim. 

11 Eylül 1973 günü, Şili ordusunun demokratik yollarla seçilmiş sosyalist Başkan Salvador Allende'yi şiddet kullanarak devirdiği ve General Augusto Pinochet'nin 17 yıllığına iktidarı ele geçirdiği gün olarak tarihe geçmiştir. 

Salvador Allende, 4 Eylül 1970 tarihinde sosyalist Unidad Popular'ın adayı olarak girdiği seçimde yüzde 36'nın üzerinde oy alarak, kıl payı bir farkla da olsa, Başkanlık seçimlerinde ipi göğüslemişti. 

Bugünden bakıldığında eleştirilebilir ve bazıları da olgunlaşmamış pek çok siyasi kararı uygulamaya başlayan Başkan Allende, bankaları ve kömür madenlerini kamulaştırdı ve bir toprak reformu programı başlattı. Yeni sürecin ve gelişmelerin etkisi beraberinde doğal olarak toplum kesimleri arasında bazı hoşnutsuzlukları getirdi. Şili, dış kaynaklı siyasal ve ekonomik baskılar, sağcı ve muhaf