Tabiat fikrinin incelenmesi

Eğer tabiattan, kainatın kendisi kast ediliyorsa kendi kendine oluş bölümünde incelediğimiz gibi, kainatın kendi kendini meydana getirmesi mümkün değildir. Eğer tabiattan kanunlar kast ediliyorsa şuurlu bir kanun koyucu ve şuurlu bir tatbikçi olmadan bu mümkün değildir. Hakimsiz kanunlar yürütülemez. Eğer tabiattan, kainatın her parçasında görülen plan kast ediliyorsa, o da tatbik ister. 

Bir binanın planını çizip temeline koysak hiçbir şey meydana gelmez. Zaten Cenab-ı Hakkın kainatta icra buyurduğu düzgün işlerden, düzgün ve ahenkli hareketlerden O’ nun koyduğu kanunların farkına varılmıştır. Yani kanunlar, kainattaki hayret verici düzgün ve güzel faaliyetlerin ifadesidir.

Kanunların neticelerine dikkat edecek olursak, merhametli şefkatli ve hikmetli bir güzellikle bizi yüzyüze getirmektedir. Yani kanunlar gelişi güzel konulmamıştır. Mesela madenler belli bir ısının üstüne çıktıkları zaman genleşirler. Onun için trenlerin raylarında ve telefonun tellerinde yaz aylarında uzama, kış aylarında da kısalma vardır. 

Halbuki bu prensib su meselesine gelince değişmiştir. Çünkü suda ısı sıfırın altına düşüp donma olayı gerçekleştiği zaman genleşme olur. Peki neden böyle olur? Eğer su da madenlerin bağlı olduğu kanuna bağlı olsaydı, o zaman tam tersine kış soğuğunda su donup küçülecekti. Fakat hacimin küçülmesi suyun özgül ağırlığının artmasına vesile olacağı için sudan ağır olan buzlar bu sefer dibe çökeceklerdi. 

Bu çöküşler neticesinde deniz ve göllerde canlıların yaşama