Okullarda kıyafet serbest olmalı mı?

MEB, eğitimin birçok alanında köklü değişikliklere gidiyor. Eğitimde, şu sıralar olmasa da, yer yer gündeme gelen konulardan bir tanesi de,”kıyafet serbest olmalı mı olmamalı mı” mevzusu. Milli Eğitim Bakanı Ömer Dinçer, geçtiğimiz Ocak ayında eğitimdeki reformlar ile ilgili açıklamalarda bulunduğu bir televizyon programında, okullarda serbest kıyafet uygulamasının olup olmayacağı sorusuna, "Karne dağıtırken çocuklar sivil kıyafetlerle gelmişlerdi, onları öyle görünce benim çok hoşuma gitti, ancak bizim bu konuda bir hazırlığımız yok" dedi. Eğitim sistemimizdeki başta öğretmenin itibar problemi olmak üzere, okullarda artan disiplin problemleri, eğitim kurumlarının ihtiyaçlarını karşılamaları için finans problemleri; öğrencilere nitelikli bir rehberlik yapılamama problemi, okulların fiziki yetersizlik problemleri v.b. birçok temel sıkıntının olduğu bir gerçek. Diğer yandan eğitim gibi çok yönlü ve dinamik bir sistemin, insan unsuruyla paralel olarak, her zaman çeşitli problemlerinin olacağı da kaçınılmaz bir realite. Tek tip kıyafet de bu günlerde olmasa da önümüzdeki ay ve yıllarda gündeme geleceğe benziyor. Bu yazımda “okullarda tek tip kıyafet olmalı mı olmamalı mı” konusuna değinmek istiyorum. İlk başta belirtmek isterim ki istihsal ve rekabetin arttığı günümüz modern dünyasında birçok saygın kuruluş, çalışanlarına kurumu anımsatıp, oraya ait olduğunu hatırlatan tek tip kıyafet giydirmektedir. Kuruluş saygın bir müessese ise o kıyafeti taşımak, taşıyan için avantaj durumundadır. Giyilen bu elbiseler aynı zamanda sosyal bütünleşmeye vesile olup, çalışanlar arasındaki uhuvvet duygularını pekiştirdiği için, verimi arttırarak kurumun prestijine olumlu tesir etmektedir. Elbise sadece bizi örten ve şık gösteren bir aksesuar değildir. Giyilen her bir giysinin taşıdığı, anlatmak istediği bir mana da vardır. Örneğin çalışırken giydiğimiz elbiseyle tatil yaparken giyindiğimiz giysi nasıl birbirinden farklıysa; evdeki giyimimizle dışarıdaki giysimiz de birbirinden farklıdır. Yani yapacağımız işe veya bulunacağımız yere göre en uygun kıyafeti seçer ona göre giyiniriz. Böyle bir yaklaşım bir yandan iştigal ettiğimiz alanda en iyi verimi sağlarken diğer yandan da o işin atmosferine girmemize vesile olur. Tek tip kıyafet öğrenciyi okuldan soğutur mu? Yer yer özellikle İstanbul’daki okullarda kıyafet kuralına uymayan öğrencilerin, arkadaşlarının önünde azarlanıp evine gönderildiği haberleri medyada yer almakta. Bu davranışın da onları okuldan soğuttuğu, bu nedenle tek tip kıyafet uygulamasından vaz geçilmesi gerektiği, bazı kesimlerce, savunulmaktadır. Bir çocuğun eğitim amacıyla geldiği bir müessesede, arkadaşlarının önünde şahsiyetinin rencide edilmesi, şüphesiz ne evrensel eğitim ilkeleri, ne eğitim pedagojisi, ne de öğretmenlik formasyonuyla bağdaşmaz. Ancak burada, konulan teşhiste sıkıntı olduğu kanaatindeyim. Bu noktada problem tek tip kıyafet uygulamasında değil; ilk başta bu kurala uymayan veli ve öğrencilerde, sonra da yanlış bir uygulamaya aynı yanlışlıkla mukabelede bulunan öğretmen veya idareci davranışındadır. Bu olayda okul idaresi probleme öğrencinin şahsiyetini rencide edecek söz ve davranışlarla çözüm arıyorsa şüphesiz yanlış yapıyordur. Ancak koyduğu kuralın veli veya öğrencinin vurdumduymazlığı nedeniyle uygulanmaması neticesinde çözümü öğrenciyi eve göndermek olarak görüyorsa burada bir mahzur olmasa gerektir. Okul, adı üzerinde neslimizi geleceğe hazırlayan bir eğitim yuvasıdır. Disiplin bu müessesenin olmazsa olmaz temel dinamiklerinden biridir. Yüzlerce farklı fıtratın bir arada bulunduğu böyle bir yerde olmazsa olmaz temel kurallara bile uymayan veya uymak istemeyen fıtratlar olacaktır. Böyle bir durumda yapılması gereken, o kurala öğrencinin uymasını sağlayacak en fıtri çözümü bulmaya çalışmak mıdır, yoksa kuralı kaldırma yoluna gitmek midir? Serbest kıyafetin mahzurları Okul yaşı grubu eğitim ve gelişim çağında olması nedeniyle hemen hemen her konuda büyüklerinin görüşlerine muhtaçtır. Bu, kıyafet konusunda da böyledir. Bu konuda öğrenciyi serbest bırakmak ve net bir çizgide durmamak ilk başta bir kargaşaya sebep olacaktır. Toplumda sosyo-kültürel yönden olduğu gibi sosyo-ekonomik yönden de farklılıklar mevcuttur. Okullardaki serbest kıyafet uygulaması bir yandan bu farklılığı daha görünür hale getirecek; diğer yandan da çocukların ekonomik yönden birbirlerine üstünlük kurma çabalarını tetikleyeceği için sosyal barış ve ahengi zedeleyecektir. Dolayısıyla bu uygulama okullarımızda zaten var olan disiplin problemlerini daha da alevlendirecektir. Kıyafet, yapılacak işe motive olma adına ön hazırlık sürecinin önemli bir parçasıdır. Doktor, önlüğünü giydiğinde kendisini işine daha hazır hissederken, öğretmen de takım elbisesiyle mesleğine daha iyi motive olur. Bir öğrenci de, velev ki giymek istemese bile, okul kıyafetlerini giydiğinde kendisinin öğrenci olduğunu hatırlar ve kendini derse daha iyi hazırlar. Eğitimciler çok iyi bilip şahit olmaktadırlar ki okullarda serbest kıyafetle derse alınan öğrenciler, disiplinsiz davranıp ders huzurunu da sabote etmektedirler. Burada problem, öğrencinin okul kıyafetini giymemiş olmasından mı kaynaklanır yoksa kıyafetle hiçbir alakası olmayıp tamamen çocuğun fıtratına mı verilmelidir, tartışılır. Ancak okul kıyafetinin öğrenciyi derse daha iyi motive edeceği gerçeği de kesinlikle yadsınamaz bir realitedir. Okulların kendine mahsus kıyafeti olmalıdır Günümüz teknoloji gençliğine eski tip okul önlükleri çok uygun olmayabilir. Günümüz nesli bu tarz bir kıyafeti giymek istemeyebilir. Ancak bu durum bizleri “kıyafet serbest olmalı” ifrat noktasına sürüklememelidir. Burada, okullar, güzel, kullanışlı, yazlık ve kışlık versiyonları olan kıyafetler belirleyebilir. Böylece hem yukarıda bahsi geçen, serbest kıyafet uygulamasının mahzurları ortadan kalkacak, hem de öğrenciler uygulanması zor bir kuralla karşı karşıya kalmayacaklardır. Taha ÜNAL-Din sosyolojisi uzmanı/Eğitimci [email protected]